در چیستی برنامه عملیاتی

در اقدامات اجرایی برنامه عملیاتی یک نقشه راه و عملیاتی دقیق قابل پیاده سازی برای رسیدن به هدفگذاری های معین

 در چیستی برنامه عملیاتی

 

در اقدامات اجرایی برنامه عملیاتی یک نقشه راه و عملیاتی دقیق قابل پیاده سازی برای رسیدن به هدفگذاری های معین در تهیه و اجرای طرح و پروژه است که به صورت کامل و جامع ترسیم و تدوین می شود.

تعیین راهبردهای کلی برای برنامه های بلند مدت و راهبردهای عینی برای برنامه های کوتاه مدت موضوعیت دارند. در راهبردهای کلی و عینی هدف های معینی تعیین می شوند. نوشتن سیاست های اجرایی مرتبط با هر راهبردی به  این دلیل اهمیت دارند که برنامه در مراحل اجرایی منحرف نشده و به هر سمتی سوق نیابد و در مسیر تحقق هدف دنبال شود.

در رابطه با چیستی برنامه عملیاتی باید به نکته توجه داشت

الف ؛ نکته اول در مورد درک صحیح از مفهوم دو واژه "برنامه" و "بودجه " است که بسیار با اهمیت می باشد. زیرا هر کسی می تواند بدون ملاحظه به چگونگی تامین بودجه، برنامه های رویایی بلند پروازانه تهیه و تدوین کند ! یک تعریف عام از برنامه عملیاتی این است که بتوانیم برنامه ای برای تهیه و اجرای طرح ها و پروژه ها ارائه دهیم که یک جریان اجرایی صحیح و دقیق، عاری از هر گونه وهم و گمان ها باشد.

ب ؛ نکته ی دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد در مورد مشتبه نکردن مفهوم برنامه عملیاتی است.  اساسا باید از عبارت "برنامه عملیاتی" در رابطه با چگونگی پدیدآوری طرح ها و پروژه ها و استقرار و پیاده سازی آنها استفاده نمود. ضمنا باید توجه کرد که مراحل پدیدآوری طرح ها و پروژه ها با همکاری دست اندرکاران، در بر گیرنده خود انظباطی در صفر تا صد مراحل تهیه و اجرا می شود، چنین وضعیتی که بتواند برای مردم به عنوان دریافت کنندگان خدمت از تهیه و اجرای طرح ها نوید دهد، برنامه عملیاتی قلمداد می گردد.

به لحاظ اینکه سازمان برنامه و بودجه کشور متولی هدایت و نظارت بر تهیه و تدوین و تنفیذ برنامه و بودجه در دستگاه های اجرایی است. طرح ها ذیل برنامه ها قرار می گیرند، بنابراین برنامه عملیاتی نیز طبعا تشریح کننده است و تحت نظام فنی اجرایی کشور بوده و باید با دو ویژگی "برنامه"  و "بودجه "تهیه و تدوین بیان شود.

 با این باور نیز برنامه ای را باید عملیاتی استنباط و محسوب نمود که علاوه بر ملاحظات دقت برنامه ای در جنبه های علمی و اجرایی، بر ملاحظات بودجه ای نیز دقت داشته و منابع تامین بودجه اجرای آن را دقیقا مشخص و منوط به درآمد معین گردد. به عبارت دیگر اجرای برنامه عملیاتی یا به صورت جمعی خرجی منوط به دوره برگشت سرمایه گذاری در قالب بودجه سنواتی است و یا طرح ها و پروژه های آن، دارای اقتصاد درون زاست و می تواند بدون نیاز به بودجه دولتی قابل اجرا باشد، بدین ترتیب تعریف دیگری که از مفهوم برنامه عملیاتی می توان ارائه داد این است که در برخی دستگاه های اجرایی برنامه های عملیاتی می تواند بر مبنای اقتصاد بدون وابستگی به درآمدهای نفتی تهیه و اجرا شود، مانند ایجاد یک شبکه گاز در یک شهر در یک سال و فروش امتیاز گاز به مشترکین و برگشت سرمایه گذاری انجام شده در اجرای شبکه  !

ویژه گی دیگر برنامه عملیاتی این است که چون طرح ها و پروژه ها باید منطبق با نظام فنی اجرایی کشور پدیدآوری شوند اسناد مدیریت پدیدآوری و بهره برداری طرح ها و پروژه های سرمایه گذاری باید بر حسب فصل چهارم این نظام، تحت دو رسته عمومی و اختصاصی منطبق شوند

از این رو باید به ماهیت دیگری اشاره نمود که برنامه های عملیاتی اساسا بر پایه مدیریت پایدار و با خواستگاه های اجتماعی یعنی تبدیل تقاضا به طرح تهیه و تدوین می شوند، بنابراین برنامه عملیاتی با همکاری دست اندرکاران تهیه می گردد. در واقع مشارکت مردم را با خود به همراه دارد و مدیریت بهره برداری طرح ها و پروژه ها عملاً به مردم سپرده می شود.

بر همین اساس به یک ویژگی دیگری می توان اشاره نمود که مرتبط با زمان یا مدت اجراست، به عبارت دیگر برای تهیه و اجرای طرح ها و پروژه ها، برنامه های عملیاتی از لحاظ زمانی ماهیت بلند مدت پیدا می کنند و برنامه ای روزانه و سالانه نیستند ! کوتاه ترین مدت برنامه عملیاتی می تواند با برنامه میان مدت پنجساله توسعه اقتصادی منطبق شود، اما ترجیحا برنامه های عملیاتی برای هر موضوعی باید بلند مدت دهساله و یا بیشتر تهیه و تدوین و تنظیم شوند.

برنامه عملیاتی خود یک نقشه راه است که به صورت گام به گام ترسیم می شود و تجلی استقرار و پیاده سازی تهیه و اجرای طرح ها و پروژه هاست. باستثنای وزارت نفت برنامه ای که بودجه ی اجرایی آن وابسته به درآمدهای نفتی باشد، هرگز ماهیت برنامه عملیاتی را دارا نیست !