تاج پوشش شاخص تعریف جنگل نیست.

حتی لازم است افسانه زدایی نکنیم و پوشش های زاکرس را جنگل بنامیم ! زون جنگلی در ناحیه رویشی زاکرس

 

تاج پوشش شاخص تعریف جنگل نیست.

حتی لازم است افسانه زدایی نکنیم و پوشش های زاکرس را جنگل بنامیم ! زون جنگلی در ناحیه رویشی زاکرس خط قرمز باشد تا با ضعف های قانونی و تشکیلاتی به فاجعه ای تبدیل نشود.

علم و قانون ابزار تشخیص هستند، تا کجا را جنگل بنامیم ! سنجش از دور بدون تطبیق و زمین مبنا کردن، همیشه ابهام بر انگیز بود. مدام می گویند جنگل های هیرکانی ۳،۵ میلیون هکتار بود و ظرف پنجاه سال اخیر نیمی از آین مساحت از بین رفت. اما نتیجه سنجش از دورِ آژانس فضایی اروپا، وسعت پوشش جنگلی هیرکانی را ۳ میلیون هکتار اعلام کرده است.

در این یادداشت به چند نکته عطف در رابطه با نکات مبهم یا سایه های بر مدیریت جنگل بحث می شود، علی القاعده باید در جلسات لایحه جامع منابع طبیعی توجه می شد ! خدا تکبر را از جامعه ایرانی بزاداید و متکبرین را هدایت کند، که هیچگاه نتوانستند این بنده ناچیز را در آن جلسات دعوت و تحمل کنند، تا به اصلاحات مورد نیاز و قابل دفاع در مدیریت جنگل دست پیدا کنند.

بین ملی شدن و ملی کردن تفاوتی قائل شوید ! ملی کردن جنگل ها یک اقدام قانونی و دارای دو فرایند اجرایی مشتمل بر تشخیص و طی تشریفات قانونی اخذ سند مالکیت است.

ایکاش اساتید عزیز ما به همان اندازه که بر دقت سنجنده ها تمرکز دارند، به تفاوت تعاریف های قانونی، مخصوصا تعریف درخت در قانون و تفاوتش با نهال ! یا تفاوت بین تعریف جنگل با اراضی جنگلی یا تفاوت تعریف جنگل در شمال کشور با تعریف جنگل در خارج از شمال کشور و یا تفاوت جنگل شمشاد یک اشکوبه با تعریف اراضی جنگلی و یا جنگل ! یا تعریف مرتع مشجر و تفاوتش با دیگر منابع در شمال و خارج از شمال ! اهمیت می دادند ! و خلاصه اینکه از باب شاگردی باید اشاره کنیم، جنگلداری و جنگل شناسی علوم تخصصی جنگل ! اما سنجش از دور و آمار اندازه گیری و... در زمره علوم پایه دسته بندی می شوند.

مصداقا به نکته دیگری اشاره می کنم. تمرکز کنیم بر جنگل هایی نظیر جنگل ارغوان ! که بر أساس علم و فن جنگلداری و جنگلشناسی در ناحیه رویشی ایران تورانی جنگل است و اما بر أساس قانون درختچه زار ! نه جنگل و نه حتی اراضی جنگلی و در نهایت به ضعف و سکوت قانونی اذعان کنیم !

بی تردید بر حسب تشخيص علمی توده ارغوان را جنگل می نامیم ! اما چنین تشخیص یک جانبه است، عنایت کنید ؛ قانونا به مأخذ محاسبه حجم سرپا نیاز داریم که از تعریف درخت در علم جنگلداری و با استفاده از علم امار اندازه گیری استنباط می شود، ماخذ محاسبه با تلفیقی از علم تخصصی علم پایه و قانون بدست می آید. یعنی به طریق اولی در لایحه جامع مفاد ماده ۲۴ ایین نامه باید به شرح زیر اصلاح می شد « در موقع تعيين حجم درختان در مورد شمشاد و سایر درختان کند رشد که در زمره درختان کوچک دسته بندی می شوند از قطر 4 سانتيمتر به بالا در بن درخت و در مورد ساير درختان از قطر ده سانتيمتر به بالا (در برابر سينه) ماخذ محاسبه خواهد بود.» تا بتوان ارغوان زارها را جنگل ارغوان نامید !

مادامیکه در یک سازمان حرفه ای اما در عین حال با مدیریت غیر حرفه ای که علائم و نشانه های سازمان پویا را ندارد و حتی نه در قامت پایا، بلکه بسیار واداده و فشل، مباحث لاینحلی از این دست داریم ، بحث بر روی مساحت جنگل بر أساس سنجش از دور و با چه نوع سنجنده ! و اعلام مساحت بر أساس اسناد ثبتی به نام جنگل، بنحویکه موجب آزردگی خاطر شود، پسندیده نیست !

واقعیت ها را بپذیریم که پوشش درختی جلگه های ناحیه رویشی عموماً باغ و زراعت چوب، در وسعت ۳ میلیون هکتاری اعلام شده تداخل دارد، ارقام اعلام شده فریبمان ندهد، جنگلبان بمانیم ! تا از پشت نیافتیم ! جنگل های ناحیه رویشی هیرکانی نمی تواند بیش از ۲،۲۰۰،۰۰۰ هکتار مساحت داشته باشد.

جناب دکتر مهدی معتق، استاد مرکز تحقیقات علوم زمین و دانشگاه لایبنیتز هانوفر آلمان در یادداشتی، جدیدترین نقشه های کاربری اراضی دنیا که توسط آژانس فضایی اروپا انتشار یافت، اعلام کرده اند، اما جنگلبان ها با مستندات آرشیوی دفتر مهندسی مطالعات وسعت جنگل‌های ایران را با ملاحظه تعاریف کنونی فائو، که تا حدودی در بر گیرنده پوشش های جنگلی نظیر جنگل ارغوان است، ارقام درست تری می دانند.

ایشان باید این ملاحظه را داشته باشند که اگر به توسعه جنگل اعتقاد دارند، باید مرز جنگل را در هر ناحیه رویشی بر حسب زون جنگلی تحدید کنند، تا آثار تخریب ها با اقدام احیایی به سمت بهبود سرانه جنگلی سوق یابد.

بحث افزایش مساحت با استفاده از تعریف فائو برای کشورهای با پوشش کم جنگل را از زاویه نگاه دیگری دنبال کنید که بیشتر با اهمیت است، می توان با استفاده از تعاریف فائو برای جنگل و اراضی جنگلی، سطح وسیعی از زون جنگلی را از شر واگذاری و توسعه باغ نجات داد.

اگر عنوان درختچه زار را برای جنگل های ناحیه رویشی زاکرس بپذیریم، افسانه را به فاجعه ای تبدیل می کنیم که برای افزایش سرانه جنگلی و توسعه جنگل غیر قابل جبران است.